Umów konsultację
+48 508 454 280

Tajemnice testosteronu

Tajemnice testosteronu
Autor tekstu: Zuzanna Anna Księżyk

W stadium prenatalnym około 6-7 tygodnia ciąży, gdy pod wpływem ekspresji określonego genu dochodzi do wytworzenia pary chromosomów XX w przypadku dziewczynki, lub XY w przypadku chłopca, dzięki hormonom rozpoczyna się proces różnicowania narządów płciowych. Androgeny i estrogeny odgrywają kluczową rolę w procesie kształtowania się struktur mózgowych determinujących zachowania związane z rozrodem. Do struktur wykazujących dymorfizm płciowy w mózgu człowieka zaliczamy spoidło wielkie, zrost międzywzgórzowy, spoidło przednie, POA, SCN, VMN, BNST, ciało migdałowate, hipokamp, miejsca sinawe oraz móżdżek.


Ryc. 1)

Androgeny, czyli inaczej hormony męskie, to przede wszystkim znany powszechnie testosteron mający wpływ na szereg procesów i aktywności ludzkich. Uważa się na przykład, że stężenie testosteronu we krwi matki może oddziaływać na orientację seksualną człowieka w dorosłości. Istnieją także teorie, które działanie testosteronu w okresie prenatalnym odnoszą do takich zjawisk jak leworęczność, dysleksja, choroby immunologiczne i transseksualizm.

Do jednych z najbardziej oczywistych i łatwych do zaobserwowania w życiu codziennym cech zdeterminowanych przez testosteron należą potrzeba dominacji i agresja. Badania przeprowadzone na grupie dzieci w wieku przedszkolnym, polegające na obserwacji ich zabawy i pomiarze poziomu testosteronu w ślinie wykazały, że u chłopców wyższy poziom testosteronu jest związany z występującymi w zabawach zachowaniami agresywnymi. Podobnej zależności nie zaobserwowano u dziewczynek, co może być związane z ogólnie dużo mniejszym stężeniem tego hormonu w ich krwi.

Inne badania na dużej grupie (ok. 4400) mężczyzn ujawniły, że osobnicy o wysokim poziomie testosteronu mają skłonność do przestępczości, nadużywania substancji psychoaktywnych, skrajnych zachowań agresywnych, dewiacyjnych i wykazują się wysokim poziomem psychopatii mierzonej Karolińską Skalą Osobowości. Co ciekawe, mieli oni także więcej partnerek seksualnych, co może sprzyjać sukcesowi reprodukcyjnemu.

Chociaż w osoczu kobiet poziom testosteronu jest około 10-krotnie niższy, hormon ten wpływa również na ich agresywność. Potwierdziły to badania na 87 szczególnie niebezpiecznych więźniarkach, ujawniając, że wysoki poziom testosteronu w ich krwi jest silnie i pozytywnie skorelowany z agresywnymi zachowaniami dominacyjnymi. Interesujące, że pięć kobiet z najniższym poziomem tego hormonu zostało opisanych przez pracowników więzienia jako „podstępne” i „perfidne”. Można się domyślać, że podczas gdy agresywne kobiety z wysokim poziomem testosteronu działały konfrontacyjnie i otwarcie, więźniarki o niższym poziomie tego hormonu, aby coś osiągnąć, musiały uciekać się do działań „podstępnych”.

Podczas innego eksperymentu przeprowadzonego w Stanach Zjednoczonych na 91 mężczyznach badacze zadali sobie przewrotne pytanie: czy poziom testosteronu ma wpływ na zachowania prospołeczne? Grupę zdrowych, młodych mężczyzn (w wieku 24-27 lat) losowo podzielono na dwie podgrupy  jednej podano podskórnie 50 miligramów hormonu, a drugiej placebo. Następnie uczestnicy eksperymentu w odosobnionym miejscu rzucali kostką do gry i w zależności od tego ile wyrzucili oczek, tyle później otrzymywali euro (od 1 do 5). Za wyrzucenie 6 oczek nie dostawali nic. Sprawdzano, jak często uczestnicy eksperymentu  wiedząc, że ich odpowiedzi są anonimowe  będą oszukiwać i czy będzie to miało związek z poziomem testosteronu. Wyniki eksperymentu jednoznacznie pokazały, że mężczyźni z niższym poziomem testosteronu istotnie częściej oszukiwali. Średnie zarobki w grupie, w której podano placebo, były dużo większe niż w grupie mężczyzn, którym podano testosteron. Wnioski płynące z tego eksperymentu pokazują, że chociaż mężczyźni z podwyższonym poziomem testosteronu są skłonni do większej agresji i dominacji, to w zamian można od nich oczekiwać także większej szczerości.


Ryc. 2

Należy także uwzględnić, że zarówno u kobiet jak i u mężczyzn poziom hormonów płciowych ulega fluktuacjom. Mężczyźni najwyższy poziom androgenów mają od wczesnych godzin rannych do południa. Na poziom hormonów może także mieć wpływ dieta, widok atrakcyjnej kobiety (u mężczyzn heteroseksualnych), aktywność fizyczna, sen, styl życia oraz wiek.

Warto także zdawać sobie sprawę, że procesy neurobiologiczne są niezwykle złożone i skomplikowane, dlatego i w tym przypadku badania statystyczne to jedno, a skłonności indywidualne to już coś zupełnie innego.

Bibliografia:

„Neurochemia impulsywności i agresji” prof. Jerzy Vetulani, w Psychiatria Polska, 2013, tom XLVII, numer 1, strony 103–115

„Relation Between Testosterone Concentration, Sex Role Identity, and Personality Among Females” w „Personality Processe And Individual Differences”, Baucon DH, Besch PK, Callahan S, 1985

„Mózg w mocy chormonów”, prof. dr hab. Anna Grabowska, w Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych, 2003, tom 52, nr 1, str. 29-42

Ryc. 1). http://kosmos.icm.edu.pl/PDF/2011/323.pdf

Ryc. 2) Archiwum własne

W tekście wykorzystano fotos z filmu Podziemny krąg .

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *